CÂY NAM MAI THỤ KHÍ LINH - Tạp bút Võ Chân Cửu

  

UBND tỉnh Bến Tre chọn ngày rằm tháng giêng sắp tới (14-2-2014) sẽ làm lễ công bố cây bạch mai ở trước Đình Phú Tự, xã Phú Trung của tỉnh lỵ được công nhận là Cây di sản Việt Nam. Tin vui này làm nức lòng người dân Nam bộ và người yêu thiên nhiên-môi trường khi bước vào năm mới Giáp Ngọ 2014.

Cây bạch mai cổ thụ này có tuổi đời mấy trăm năm chưa xác định được. Chỉ biết rằng sau ngày Pháp chiếm 3 tỉnh Miền Đông Nam kỳ (1862), thì miền lau lách sình lầy của các cù lao gần biển của miệt cuối sông Tiền đã trở thành nơi tỵ địa của  nhiều lớp cư dân và các bậc sĩ phu yêu nước. Khi người dân chọn đất gò cao nhất để dựng đình Phú Tự, thì cây bạch mai cổ thụ này đã có đó rồi. Đến đầu thế kỷ 20, khi trùng tu, đình được đổi theo hướng Đông Nam nhìn ra sông Bến Tre, thì cây Bạch mai đứng ngay giữa sân đình, bên cạnh đàn Xã tắc, càng tôn thêm vẻ thanh nhã, trang nghiêm. Cây sinh sôi, nảy nở mọc thành bụi dày với khoảng 50 thân lớn nhỏ, cao 5-6m, trong đó có 16 thân lớn, đường kính từ 20-30cm. Các nhánh lớn vươn mình trong tư thế nằm ngang mặt đất, dài từ 7-8m, tỏa thành tán rộng chiếm diện tích khoảng 250m2. 

Cây còn được mệnh danh là: "Cổ thụ mai", "Thần mai", "Danh mộc Bạch mai" hoặc “Nam mai”. Các nhà khoa học đến nay vẫn chưa truy xuất được tên khoa học chính danh của nó, bởi vì cả nước hiện chỉ còn 3 cây “Thần mai” như thế. Hai cây kia cùng ở quận 11 Tp.HCM: một ở sau chùa Giác Viên (số 161/85/20 Lạc Long Quân), một ở chùa Cây Mai, số 6, Hùng Vương. Cứ hằng năm, vào giữa tiết Lập xuân và tiết Thanh minh (từ rằm tháng giêng đến rằm tháng hai Âm lịch), cây Bạch mai này nở hoa trắng xóa, tỏa hương thơm ngát cả một vùng (đặc biệt, hoa chỉ nở vào ban đêm). Nhiều nhà vườn nổi tiếng với tay nghề nhân giống từng bức gốc cây con, hoặc một số chuyên gia ngành sinh học thực vật tìm cách lấy nguồn tế bào từ thân cây, hy vọng tạo được cây giống từ các gốc mai thần, nhưng tất cả đều thất bại, cây không lớn nổi ở các nơi khác!

Từ năm 2008, UBND tỉnh Bến Tre đã có Quyết định công nhận đình Phú Tự và cây thần mai trước đình là Di tích văn hóa lịch sử cấp tỉnh. Hồ sơ cây bạch mai đình Phú Tự để Hội đồng cây di sản thuộc Hội Bảo vệ thiên nhiên-môi trường VN ra văn bản công nhận ngày 14-102013. TS Lê Sơn, Thư ký Hội đồng giải thưởng khoa học Trần Văn Giàu, là người góp sức cùng tỉnh Bến Tre lập hồ sơ này. Ông dịch và trích dẫn đoạn văn mà danh sĩ Trịnh Hoài Đức (1765- 1825) đã viết trong “Gia Định thành thông chí”: 

“Cách cự trấn (thành Gia Định) mười ba dặm rưỡi về phía nam, nổi lên một gò đất cao mọc nhiều cây Nam Mai cổ thụ, đó là Gò Cây Mai. Loài mai nầy khi bông nở không có tuyết (phấn hoa), chỉ có lá hộ hương. Nam Mai thụ linh khí mà mọc, không đem trồng nơi khác được”…

Như vậy có thể phần nào khẳng định cây bạch mai đình Phú Tự có nguồn gốc chính từ Sài Gòn-Gia Định (lúc này thành Gia Định quản cả vùng Nam bộ). Cây bạch mai (mai trắng) không thể lẫn lộn với cây mù u như một số học giả có tên tuổi trước đó đã nhầm lẫn. Vì  hạt mai không thể dùng để lấy dầu thắp đèn được như hạt mù u!

Vậy nguồn gien của các cây “thần mai” này là từ đâu? Có người cho rằng dòng mai trắng này có gốc xa xưa từ  núi Bà ở tỉnh Tây Ninh, nhưng nay cả nơi “chính quán” cũng không còn dấu tích nữa.  Cây mai di sản hôm nay rõ ràng là chứng nhân của bao tháng năm lịch sử, đã cùng người dân vượt qua những phong ba để tồn tại. Vì vậy, từ cả trăm năm trước, các sĩ phu Nam bộ đã hình thành nên nhóm “Bạch Mai thi xã”. Gặp khi trời đẹp khí lành, văn nhân thi sĩ gần xa lại cắp theo bầu rượu, về tụ dưới gốc mai già uống rượu ngâm thơ thưởng thức miền cảnh quan kỳ thú. Kế tục truyền thống đó, từ năm 1994, nhân kỷ niệm 100 năm thành lập tỉnh Bến Tre, Hội văn học nghệ thuật tỉnh đã chủ trì thành lập nhóm “Bạch Mai thi hội”. Và vào ngày rằm tháng giêng hàng năm, ngày thơ Việt Nam lại được tổ chức nơi đây. Bài “Bạch Mai Bi ký” do tập thể sáng tác đã được khắc ghi lại trên tấm bia trước đình vào năm 2000,  đoạn cuối khẳng định:

              Khí thiêng sinh hoa quý

              Ðất linh trổ người tài.

              Ba trăm năm một cội thần mai

              Trải mưa nắng thành chứng nhân lịch sử.

              Nguyên tiêu hoa nở,

              Xuân tiết hương bay.

              Hậu thế nay

              Kính dựng bia này

              Khắc ghi chứng tích.  

Với việc công nhận là “Cây Di sản Việt Nam”, từ mùa Xuân 2014, cây Nam Mai Bến Tre còn là lời nhắc nhở cho sự bảo tàng nguồn gien thực vật quý hiếm trong  cả vùng Nam bộ và cả nước.     

Võ Chân Cửu (Lâm Đồng)
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

                  Tiêu chí Cây Di Sản Việt Nam

Đến 2014 cả nước có 514 cây được vinh danh là Cây Di sản.“Cây Di sản được xác định là cây gỗ hoặc cây thân gỗ, có một trong những giá trị đặc biệt về thẩm mỹ, cảnh quan, môi trường, văn hoá, lịch sử, khoa học… Theo đó, nếu là cây tự nhiên phải có tuổi thọ 200 năm trở lên; cao trên 40m, chu vi trên 6m đối với cây gỗ đơn thân; cao trên 25m, chu vi trên 15m đối với các cây đa, cây si; có hình dáng đặc sắc; đặc biệt ưu tiên các loài đặc hữu, quý hiếm, có giá trị văn hoá, lịch sử.Nếu là cây trồng phải trên 100 năm tuổi; cao trên 30m, chu vi trên 3,5m đối với cây gỗ đơn thân; cao trên 20m, chu vi trên 10m, đối với cây đa, si; đặc biệt ưu tiên các loài có giá trị cảnh quan, văn hóa, lịch sử. Các loại cây khác không đạt các tiêu chí kể trên nhưng có giá trị đặc biệt về khoa học, hoặc lịch sử, hoặc văn hoá, mỹ quan; các loại cây cảnh độc đáo cũng được vinh danh cây di sản”.

 (Nguồn: Hội Bảo vệ Thiên nhiên-Môi trường VN)

---------------------------------------------------------------------- --------------------                                                    
 

Share on Google Plus

About Unknown

This is a short description in the author block about the author. You edit it by entering text in the "Biographical Info" field in the user admin panel.