1) Khắc khoải nỗi riêng - Bài của Vũ Bình Lục
2) Xao động nỗi nhớ tháng Tư - Bài của Nguyễn Thị Mây
.jpg)
1) Khắc khoải nỗi riêng - Bài của Vũ Bình Lục
MẮT ĐẸP - Bùi Đức Ánh
Bao năm tình lận đận
Một thoáng buồn mông lung
Đêm trầm ngâm khói thuốc
Ly cà phê không đường.
Em ngày xưa nắng lụa
Em ngày xưa vai gầy
Em ngày xưa áo mỏng
Tôi bây giờ đắng cay.
B.Đ.A.
Ở đời, xưa cũng như nay, trong cõi nhân sinh đôi khi cũng có những trường hợp lạ lùng. Ấy là khi tuổi tác đã cao, bỗng dưng họ lại bất ngờ xuất hiện trước bàn dân thiên hạ, như một sự lóe sáng, hay một sự bừng sáng lên ánh sáng của bản năng, của tài năng, mà bấy lâu nay chưa hề xuất hiện. Điều này có thể thấy ở hầu hết các lĩnh vực của cuộc sống muôn màu, đặc biệt hơn là trong văn học nghệ thuật. Lạ thật đấy, nhưng mà suy cho cùng, cũng không phải là chuyện khó hiểu lắm đâu. Có thể đó chính là một kiểu tích tụ năng lượng sáng tạo, đến khi chín muồi thì nó tự sáng lên, thế thôi. Mà khi nó bật ra ánh sáng, thì nó sáng một cách tự nhiên, đàng hoàng mà sáng. Trong văn chương cũng thế. Có người làm thơ viết văn cả một đời, viết khá nhiều tác phẩm, nhưng rút cục cái gì cũng nhàn nhạt, thiếu sinh khí, chẳng mấy ai nhớ họ. Nhưng cũng có người suốt mấy mươi năm im lặng, khi tuổi tác đã cao mới chính thức cầm bút, như một thứ hoa nở muộn. Tuy là nở muộn, nhưng lại dâng cho đời được vài bông có hương có sắc. Bùi Đức Ánh chính là một người như thế, một loài hoa như thế…
Tôi có trong tay tập thơ rất mỏng của thi sĩ Bùi Đức Ánh từ Sài Gòn gửi ra. Anh biết đến tôi qua mấy tập sách tôi tặng nhà báo, nhà thơ trẻ Lê Thiếu Nhơn. Anh đọc, thấy đồng cảm, rồi trân trọng quý mến gửi cho tôi. Tập thơ đầu tay của Nhà giáo, thi sĩ Bùi Đức Ánh có cái tên dung dị, mà khá gợi cảm: Thong dong ký ức. Nghĩa là hầu hết những bài thơ trong tập thơ này chỉ nói về ký ức, hay chính là sự nôn nao thức dậy của những kỷ niệm một thời đã qua. Chỉ là những kỷ niệm, bây giờ đã thành hoài niệm, nhưng đó là những kỷ niệm đã găm vào trí, đã tạc vào lòng, khắc khoải mãi không thôi. Có thể thấy ở tập thơ này, khi là hình ảnh của quê hương Quảng Ngãi thân thương của tác giả, với những vu vơ dập dìu một thời áo trắng, với hoa phượng cháy đỏ cả trưa hè; khi là đôi mắt da diết nhớ của một bóng giai nhân thời e ấp trong veo… Nhưng nổi bật vẫn là nỗi day dứt nhớ nhung tủi hờn và tiếc nuối, không làm sao nguôi ngoai được…
Nhân vật trữ tình chủ thể ở đây có một mối tình, hình như đã được nâng cấp thành một "khối tình" khá sâu nặng. "Khối tình mang xuống tuyền đài chưa tan" (Nguyễn Du), nhưng lại chưa rõ vì lý do gì mà tan biến mất. Thực ra thì nó đã tan biến mất rồi, nhưng tác giả vẫn khẳng định: Một mùa trăng cũ không tan/ Một đôi mắt cũ gọi ngàn trùng xa…
Bài thơ có nhan đề là Mắt đẹp, nhưng cả bài thơ lại không hề thấy một chữ, một câu nào nói về mắt cả. Bốn câu đầu tả tâm trạng của nhân vật trữ tình chủ thế. Tâm trạng ấy, chính là hoài niệm về một mối tình lận đận đã qua. Đã qua lâu lắm rồi, một đi không trở lại, nhưng hình bóng của một thời vụng dại lại hiện về trong Một thoáng buồn mông lung, nên mới thao thức không làm sao ngủ được. Không ngủ được, thì phải căng mắt ra mà trầm ngâm khói thuốc, nhâm nhi ly cà phê không đường, mà suy tư, đối diện với chính mình. Đó chính là trật tự thông thường của tư duy, thông qua lời "tự truyện" của nhân vật trữ tình. Tuy nhiên, lại có một chi tiết có vẻ nằm ngoài cái trật tự thông thường ấy, nó tạo nên vấn đề, tạo thêm ý ở ngoài câu chữ, đó chính là Ly cà phê không đường.
Khổ thơ còn lại chỉ bốn câu, nhưng có tới ba câu là nói về "Em". Em ngày xưa nắng lụa / Em ngày xưa vai gầy/ Em ngày xưa áo mỏng… "Em" chính là đối tượng của nhận thức, của nguyên cớ tạo cảm xúc, làm cồn lên trong "Tôi" những xao xuyến bâng khuâng… Chỉ có câu cuối cùng là nói về "Tôi", trầm mặc trong cô đơn và cay đắng. Em là quá khứ, một quá khứ hiện ra như một hình hài, với Nắng lụa, với Vai gầy, với Áo mỏng, cứ chập chờn hiện lên như thể đang choán hết, đang tràn ngập cả hồn "Tôi". Em nõn nà như nắng lụa. Em mảnh mai thanh thoát với vai gầy. Em thướt tha khêu gợi với áo mỏng gót son. Em như thể quá khứ xa xăm đẹp đẽ đầy gợi cảm, đang náo nức đổ về. Ba câu thơ được lặp lại, như những chấm phá thi ảnh, như một cấu trúc có lớp lang, có chủ ý, tạo ra một không gian tràn ngập "Em", thánh thiện, tràn đầy mĩ cảm. Hình ảnh Tôi bây giờ đắng cay, do đó, lại càng nhỏ bé, cô đơn, tội nghiệp. Như vậy, câu thơ kết thúc bài thơ hai khổ, sẽ là sự hóa giải cái "sự kiện" Ly cà phê không đường trên kia, kín đáo mà sâu sắc.
Không có một chữ "Mắt" nào, Không hề tả mắt, thế thì sao nhan đề bài thơ lại là Mắt đẹp? Mắt đẹp của tác giả, nhân vật trữ tình chủ thể, hay là mắt đẹp của "Em", nhân vật trữ tình thứ hai? Điều này, có lẽ chỉ có tác giả mới có quyền lý giải, còn bạn đọc thì tha hồ tìm kiếm đôi mắt ấy trong diệu vợi xa xăm…
Nha Trang 3-2013
V.B.L
2) Xao động nỗi nhớ tháng Tư - Bài của Nguyễn Thị Mây
Cảm nhận bài thơ Đoản Khúc Tháng Tư
Mùa Hạ nhắc gì
Mà tháng Tư vội vàng thế?
Em có thấy hàng phượng dài nỗi nhớ
Từng đốm gầy lửa cháy suốt phố xưa
Chúng ta đã xa ngây ngất tuổi học trò
Thời tóc bạc mồ côi ngày thơ dại
Anh ngoái lại sân trường màu áo cũ xôn xao
Tháng tư lặng thầm như trang vở
Thư tình thuở nào gửi địa chỉ mây bay!
(Bùi Đức Ánh)
Tôi bắt gặp ĐOẢN KHÚC THÁNG TƯ như bắt gặp chính tôi! Tôi với lời thầm thì ẩn giấu bấy lâu chẳng biết cách nào biểu lộ. Vậy mà nhà thơ Bùi Đức Ánh đã dùng ngôn ngữ thơ diễn đạt rất hay, xúc tích, sâu sắc và mở.
Toàn bài thơ chỉ có chín hàng nhưng là tám câu, được phân ra ba khổ. Ngắn gọn là thế nhưng cảm xúc lại mênh mông.
Mùa hạ nhắc gì
Mà tháng Tư vội vàng thế?
Tuy hai hàng nhưng chỉ là một câu. Tác giả đã rất thành công khi tách riêng hai cụm từ, gợi cho người đọc cảm giác từ tốn, chậm rãi, bâng khuâng về mối liên hệ của mùa hạ và tháng Tư. Một câu đơn giản nhưng mở ra cho người đọc một khung cửa mênh mông của ký ức.
Mùa hạ nhắc gì? Rất nhiều điều đã ẩn mình trong ký ức chúng ta. Mùa xuân phai, hạ về! Mùa hạ thắp lên vòm cây phượng những đốm lửa. Ban đầu là những đốm gầy. Nhưng cháy dai dẳng, cháy suốt phố xưa. Và lúc đó mùa hạ nhắc gì? Rất nhiều điều! Nào là màu áo trắng học trò ngày nào, bục giảng vắng lặng, bụi phấn vẫn còn mơn man đưới chân tấm bảng đen to tướng, góc sân trường thưa thớt lá vàng rơi, ghế đá và thầy cô, bạn bè cùng những xuyến xao đầu đời bởi khóe mắt làn môi ai đó mà ta vẫn chưa dám ngõ.
Mùa hạ gợi nhớ biết bao điều khác nữa. Nhưng có lẽ do nhà thơ Bùi Đức Ánh là một nhà giáo nên ký ức trôi về đậm nét nhất là tuổi học trò với những nét đẹp quanh buổi bình minh của một đời người.
Mùa hạ tuổi học trò nhắc rằng: Mùa chia tay đã đến! Và, tháng Tư vội vàng với bao điều như bày tỏ sự luyến tiếc. Tay nắm chặt bàn tay nhau hơn. Trống tan trường rồi sao dùng dằng chẳng muốn ra về, cứ kéo nhau ra ghế đá ngồi chỉ để nói những lời vu vơ. Vội vàng chia nhau miếng bánh, hớp cùng một ly nước mía ngọt lịm, Và rồi chìa ra những quyển lưu bút để cùng hí hoái ghi những lời lưu luyến, để tất cả thành nỗi nhớ …cháy mãi, cháy mãi trong ta.
Mùa hạ còn nhắc đến mùa thi, mùa của những đêm thao thức cúi gầm trên trang vở. Mùa của mơ ước và mùa của tỏa sáng tương lai.
Em có thấy hàng phượng dài nỗi nhớ
Từng đốm gầy lửa cháy suốt phố xưa
Mùa hạ gợi nhớ tình yêu đầu đời và những trở trăn về nỗi nhớ. Hai câu thơ vừa là câu hỏi nhưng cũng vừa là câu khẳng định về nỗi nhớ của chính tác giả. Theo tôi, đó là hai câu hay nhất trong bài thơ. Bởi đã giải thích được “Mùa hạ nhắc gì…” trong lòng nhà thơ và sức biểu cảm cũng dào dạt vô cùng.
Chúng ta đã xa ngây ngất tuổi học trò
Thời tóc bạc mồ côi ngày thơ dại
Anh ngoái lại sân trường màu áo cũ xôn xao
Từ “Chúng ta” cho tôi nghĩ về lời xưng hô âu yếm của tác giả và “em” của ngày xưa. Mà cũng có thể là cách tác giả muốn nói với người đọc thơ nữa. Bởi ai mà chẳng có những rung động, ngây ngất tuổi học trò. Để bây giờ khi tóc phai màu, tất cả đã mất đi theo dòng thời gian tàn nhẫn. Từ “mồ côi” được tác giả sử dụng để biểu lộ sự đau đớn, mất mát không gì bù đắp nổi. Và khi dùng từ này, tác giả cũng khiến cho tôi rất nể. Bởi còn từ nào hay hơn để diễn tả sự mất mát lớn lao!
Anh ngoái lại sân trường màu áo cũ xôn xao
Dù vậy, khi ngoái lại sân trường trong tim nhà thơ vẫn vẹn nguyên màu áo cũ xôn xao.
Tháng tư lặng thầm như trang vở
Thư tình thuở nào gửi địa chỉ mây bay!
Tựa như những nốt nhạc trầm trước khi kết thúc bản tình ca. Hai câu thơ cuối gợi nỗi buồn nhớ mênh mang về mối tình thời thơ dại. Dù như một cơn mưa bóng mây thoáng qua đời nhưng đã làm dịu mát cả đời ta. Bức thư tình thuở nào giấu kín trong trang vở bây giờ biết người xưa nơi nào, chỉ đành gửi địa chỉ mây bay.
Đoản khúc tháng tư đã làm xao động nỗi nhớ một thời đã xa.
Nguyễn Thị Mây
Hội VHNT Trà Vinh
Mây cám ơn anh Hữu Duyên đã đăng bài cảm nhận Chúc anh và gia đình luôn vui nhe.
Trả lờiXóa